Basy w akordeonie mogą na początku wyglądać jak dziesiątki identycznych przycisków, ale ich układ jest bardzo logiczny. Gdy zrozumiesz kilka podstawowych zasad, nie musisz zapamiętywać każdego przycisku osobno.
W tym poradniku pokażę Ci układ basów akordeonu, basy podstawowe i tercjowe, rzędy akordowe, palcowanie oraz praktyczne sposoby orientacji lewej ręki. Na końcu możesz również pobrać przygotowany przeze mnie diagram basów w PDF.
Basy w akordeonie – obejrzyj kompletny poradnik
Najpierw obejrzyj materiał wideo. Pokazuję w nim układ lewej strony instrumentu oraz najważniejsze elementy, które warto zrozumieć przed rozpoczęciem bardziej zaawansowanego basowania.
Nie próbuj od razu zapamiętać całej klawiatury basowej. Najważniejsze jest zrozumienie zależności pomiędzy przyciskami. Dzięki temu z czasem zaczniesz odnajdywać kolejne basy bez patrzenia na lewą rękę.
Jak zbudowany jest układ basów w akordeonie?
W większości popularnych akordeonów spotkasz system basowy typu Stradella. Przyciski są ułożone w sześciu rzędach, z których każdy pełni inną funkcję.
Licząc od strony miecha, mamy:
- basy tercjowe,
- basy podstawowe,
- akordy durowe,
- akordy molowe,
- akordy septymowe,
- akordy zmniejszone.
Na początku najważniejsze są dwa pierwsze rzędy pojedynczych dźwięków oraz podstawowe rzędy akordowe. Nie musisz od pierwszego dnia wykorzystywać wszystkich możliwości systemu.
Rząd basów podstawowych
Basy podstawowe są najważniejszym punktem orientacyjnym lewej ręki.
W ich rzędzie znajdziesz między innymi:
F – C – G – D – A – E – H…
Układ nie jest przypadkowy. Kolejne przyciski są rozmieszczone zgodnie z zależnościami kwintowymi.
Przykładowo:
- obok basu C znajduje się G,
- obok G znajduje się D,
- obok D znajduje się A.
W przeciwnym kierunku od C znajdziesz natomiast między innymi F.
Dzięki temu nie uczysz się kilkudziesięciu przypadkowych przycisków. Uczysz się jednego powtarzalnego systemu.
Jak znaleźć bas C bez patrzenia?
Bas C jest jednym z najważniejszych punktów orientacyjnych. W wielu akordeonach jego przycisk ma charakterystyczne wgłębienie, nacięcie albo inną fakturę wyczuwalną palcem.
Podobne oznaczenia mogą znajdować się również na innych basach orientacyjnych, zależnie od modelu instrumentu.
Dlatego podczas ćwiczenia nie próbuj cały czas zaglądać pod lewą rękę. Najpierw znajdź C dotykiem, a następnie wykorzystuj zależności pomiędzy sąsiednimi basami.
Czym są basy tercjowe?
Rząd znajdujący się obok basów podstawowych zawiera basy tercjowe. Dają one dostęp do dodatkowych dźwięków związanych z danym basem podstawowym.
Przykładowo przy basie C możesz wykorzystać dźwięk E, czyli tercję akordu C-dur.
To właśnie basy tercjowe pozwalają później tworzyć ciekawsze linie lewej ręki, krzyżować basy oraz wzbogacać zwykły schemat:
bas → akord → bas → akord
Na początku jednak wystarczy wiedzieć, gdzie znajduje się ten rząd. Bardziej zaawansowane wykorzystanie basów tercjowych warto wprowadzać dopiero wtedy, gdy swobodnie odnajdujesz basy podstawowe.
A gdzie znajdują się basy kwintowe?
W systemie Stradella nie ma osobnego rzędu nazwanego „basami kwintowymi”. Kwintę bardzo często otrzymujesz dzięki sąsiedniemu przyciskowi w rzędzie basów podstawowych.
Przykładowo dla C-dur:
C → G
Dźwięk G jest kwintą względem C, a przyciski C i G znajdują się obok siebie w rzędzie basów podstawowych.
Dzięki temu możesz tworzyć popularny schemat:
C → C-dur → G → C-dur
To pierwszy krok do bardziej urozmaiconego basowania.
Akordy durowe
Obok basów podstawowych znajduje się rząd akordów durowych.
Jeżeli odnajdziesz bas C, obok niego znajdziesz również przycisk odpowiadający akordowi C-dur. Podobnie działa to dla G, D, F i pozostałych dźwięków.
Dzięki temu najprostszy akompaniament możesz zagrać bardzo małym ruchem lewej ręki:
C → C-dur → C → C-dur
To jeden z pierwszych schematów, jakie warto opanować.
Akordy molowe
Kolejny rząd zawiera akordy molowe.
Przykładowo przy odpowiednim basie znajdziesz:
- C-moll,
- G-moll,
- D-moll,
- A-moll.
Układ pozostaje logiczny. Jeżeli potrafisz odnaleźć dany bas podstawowy, nie musisz osobno zapamiętywać położenia każdego akordu molowego – znajduje się on w odpowiednim rzędzie tego samego układu.
Akordy septymowe
Następny rząd służy do grania akordów septymowych.
Spotkasz więc między innymi:
- C7,
- G7,
- D7,
- A7.
Akordy septymowe bardzo często pojawiają się w akompaniamencie, dlatego warto nauczyć się ich stosunkowo wcześnie – zaraz po swobodnym opanowaniu akordów durowych i molowych.
Akordy zmniejszone
Ostatni rząd zawiera akordy zmniejszone. Są one wykorzystywane rzadziej podczas pierwszych etapów nauki, dlatego początkujący nie musi od nich zaczynać.
Znacznie ważniejsze jest najpierw opanowanie:
- basów podstawowych,
- akordów durowych,
- akordów molowych,
- basów tercjowych i kwintowych,
- akordów septymowych.
Dopiero później warto świadomie rozszerzać grę o kolejne możliwości systemu.
Jak zapamiętać układ basów?
Największym błędem jest próba nauczenia się całego diagramu na pamięć jednego dnia.
Zamiast tego zacznij od kilku punktów:
1. Naucz się odnajdywać C
Znajdź bas C bez patrzenia na lewą rękę.
2. Poznaj sąsiadów C
Następnie znajdź:
F ← C → G
3. Rozszerz układ
Kiedy F, C i G są już pewne, dodaj kolejne basy:
F – C – G – D – A
4. Dodaj akordy
Dopiero później zacznij odnajdywać obok każdego basu odpowiedni akord durowy i molowy.
W ten sposób budujesz mapę lewej ręki stopniowo, zamiast próbować zapamiętać kilkadziesiąt przycisków naraz.
Czym jest skos basowy?
Podczas nauki bardzo pomocne jest myślenie o charakterystycznych układach przycisków zamiast o pojedynczych basach.
Jeżeli odnajdziesz bas podstawowy, odpowiednie rzędy akordów znajdują się obok niego w stałym układzie. Dzięki temu dłoń może poruszać się według powtarzalnych schematów.
Takie wizualne i dotykowe punkty orientacyjne znacznie przyspieszają naukę, ponieważ z czasem przestajesz „liczyć guziki”, a zaczynasz rozpoznawać całe układy.
Jakimi palcami grać na basach?
Nie ma jednego palca przeznaczonego do wszystkich przycisków. Palcowanie zależy od rodzaju basowania, kierunku ruchu, akordu oraz tego, jaki dźwięk ma pojawić się później.
Dlatego warto od początku wykorzystywać więcej niż jeden palec lewej ręki i ćwiczyć powtarzalne schematy.
W przygotowanym przeze mnie materiale PDF znajdziesz osobną stronę poświęconą przykładom opalcowania basów.
Nie traktuj oznaczeń palców jak przypadkowych liczb. Ich zadaniem jest przygotowanie ręki do kolejnego ruchu i ograniczenie niepotrzebnych skoków.
Jak ćwiczyć orientację lewej ręki?
Na początku poświęć kilka minut wyłącznie na odnajdywanie przycisków.
Możesz wykonywać takie ćwiczenie:
- znajdź C,
- przejdź do G,
- wróć do C,
- przejdź do F,
- wróć do C,
- znajdź D,
- wróć do G i C.
Najpierw rób to powoli. Nie chodzi o szybkość, lecz o automatyczne odnajdywanie odległości pomiędzy przyciskami.
Z czasem możesz wykonywać ćwiczenie bez patrzenia na instrument.
Od układu basów do prawdziwego basowania
Samo poznanie mapy przycisków nie jest jeszcze basowaniem. Kolejny etap polega na wykorzystaniu poznanych basów w rytmie i akompaniamencie.
Przykładowo zamiast stale powtarzać:
C → C-dur → C → C-dur
możesz później wykorzystać:
C → C-dur → G → C-dur
albo dodać bas tercjowy:
C → C-dur → E → C-dur
To właśnie w tym miejscu zaczyna się świadoma praca nad różnymi sposobami basowania.
→ Basowanie na akordeonie – poznaj 3 sposoby gry lewą ręką
Jak robić przejścia na basach?
Gdy znasz już podstawowe położenie przycisków, kolejnym krokiem są krótkie linie prowadzące z jednego akordu do drugiego.
Zamiast gwałtownie przeskakiwać pomiędzy dwoma miejscami, możesz wykorzystać kolejne dźwięki jako przejście basowe.
Proste ćwiczenie znajdziesz tutaj:
→ Przejście na basach akordeonu – ćwiczenie lewej ręki
Najczęstsze błędy podczas nauki basów
- Próba nauczenia się wszystkich przycisków naraz – zacznij od kilku punktów orientacyjnych.
- Ciągłe patrzenie na lewą rękę – basy powinieneś coraz częściej odnajdywać dotykiem.
- Liczenie przycisków zamiast rozumienia układu – ucz się zależności pomiędzy basami.
- Granie tylko jednym palcem lub jednym schematem – z czasem ogranicza to swobodę lewej ręki.
- Zbyt szybkie przejście do skomplikowanych ozdobników – najpierw opanuj fundament.
- Brak ćwiczenia lewej ręki osobno – nie zawsze trzeba od razu dodawać melodię.
Pobierz diagram basów akordeonu PDF
Przygotowałem 2-stronicowy diagram basów w PDF, który możesz pobrać, wydrukować i trzymać przy instrumencie.
Na pierwszej stronie znajdziesz:
- basy tercjowe,
- basy podstawowe,
- akordy durowe,
- akordy molowe,
- akordy septymowe,
- akordy zmniejszone.
Druga strona pokazuje natomiast przykładowe opalcowanie różnych układów lewej ręki.
→ Pobierz diagram basów akordeonu PDF
Chcesz naprawdę opanować lewą rękę?
Jeżeli znasz już podstawy gry, ale nadal szukasz basów po omacku, grasz głównie jednym schematem bas–akord albo nie wiesz, jak wykorzystać basy tercjowe, kwintowe i przejścia, przygotowałem osobny minikurs „Techniki basowania na akordeonie”.
W 17 lekcjach przechodzimy krok po kroku przez:
- układ basów Stradella,
- palcowanie lewej ręki,
- basy podstawowe, tercjowe i kwintowe,
- krzyżowanie i zapożyczanie basów,
- ćwiczenia basowe,
- basowanie w metrach 2/4, 3/4, 4/4 i 3/8,
- gamy na basach,
- przejścia w tonacjach durowych i molowych,
- popularne style basowania, m.in. walc, polkę, oberek, tango i swing.
→ Zobacz minikurs „Techniki basowania na akordeonie”
Podsumowanie
Basy w akordeonie mają logiczny układ. Zamiast zapamiętywać każdy przycisk osobno, zacznij od basu C, poznaj jego sąsiadów F i G, a następnie stopniowo rozszerzaj mapę lewej ręki.
Najpierw opanuj basy podstawowe i najważniejsze akordy. Następnie poznaj basy tercjowe i kwintowe, ćwicz różne palcowania i dopiero później przechodź do krzyżowania, przejść oraz bardziej rozbudowanych sposobów basowania.
